Wpisy

Opublikowane w

FREE SPEECH AT STAKE IN POLISH LEGAL BATTLE OVER 1941 POGROM TRUTH

A Polish far-right activist with US links is suing a co-founder of the ‘NEVER AGAIN’ Association. At the centre of the case are issues of freedom of speech, Holocaust distortion and the 1941 pogrom in Jedwabne.

Far-right activist Tomasz Sommer has filed a lawsuit with the District Court in Warsaw against Rafal Pankowski, a professor at Warsaw’s Civitas University and co-founder of the anti-racist ‘NEVER AGAIN’ Association.

In a response submitted to the court in February 2026, defense counsel Dr Wojciech Marchwicki characterized the lawsuit as an attempt to ‘eliminate the possibility of justified criticism’ regarding historical scholarship in contemporary Poland.

Sommer is a close associate of Grzegorz Braun, the notorious Member of the European Parliament whose claim to fame includes a fire-extinguisher attack on a Chanuka ceremony in the Polish Parliament in 2023. Braun has repeatedly denied the existence of gas chambers at Auschwitz-Birkenau.

Sommer is an active YouTuber and editor of far-right publications as well as Non-Resident Research Fellow at the Institute of World Politics (IWP) in Washington, DC. The IWP has several high-profile connections to the MAGA movement and figures associated with the American far right.

He alleges that Pankowski violated his personal rights by criticising a film which Sommer produced about the 1941 pogrom in Jedwabne (north-eastern Poland). Sommer is demanding that numerous witnesses be called to testify, including Poland’s former President Aleksander Kwasniewski and Chief Rabbi Michael Schudrich, as well as Polish-American activist and author Marek Chodakiewicz who is the head of the IWP’s Center for Intermarium Studies.

Rafal Pankowski is a sociologist and political scientist, a visiting professor at universities on several continents, an advisor to European institutions in the field of countering radicalization, and a Rotary Peace Fellow. For his work combating xenophobia and prejudice, he has received numerous distinctions including the Honorary Medal of the Warsaw Ghetto Uprising, awarded by the Association of Jewish Veterans and Victims of World War II.

According to Sommer, Pankowski damaged his good name by criticising the film entitled ‘Jedwabne: The True Story,’ published on YouTube in 2023. Sommer’s film had received financial support (over 80,000 zloty / $20,000) from the Patriotic Fund, an institution subordinate to the Ministry of Culture and National Heritage during the period of Law and Justice (PiS) rule.

This 68-minute documentary presents a curious interpretation of the events of 10 July 1941. The author denies the responsibility of the Polish perpetrators for the massacre of several hundred Jews in Jedwabne, thereby questioning the findings of the official investigation, and claims that behind-the-scenes actions by Jews aimed to conceal the ‘truth about Jedwabne’.

In a comment to the liberal Israeli daily ‘Ha’aretz’ in August 2023, the co-founder of ‘NEVER AGAIN’ said that the film ‘seeks to distort a pogrom in the town of Jedwabne in which Poles killed at least 340 Jews on July 10, 1941. Most of the victims were locked inside a barn that was set on fire.’ It ‘alleges that the accusations against Poles for the pogrom have been invented by a Jewish-led conspiracy,’ Pankowski said.

According to Sommer, the opinion expressed in the newspaper constituted a violation of his ‘good name as a scholar, historian, filmmaker, and ordinary person’ and of his ‘dignity as a person who rightly believes in his own worth.’

Although the article in ‘Ha’aretz’ had been published in 2023, Sommer filed his lawsuit only in the autumn of 2025. Sommer is demanding, among other remedies, the publication of an apology on the Israeli daily’s website and 10,000 zloty to be paid to his organization.

The defendant, Prof. Pankowski is represented by Dr Wojciech Marchwicki of the Rödl & Partner law firm, author of numerous publications on constitutional and procedural law, regularly recommended by international, independent legal rankings as a leading lawyer in Poland.

In a response to the lawsuit submitted to the court in February 2026, Dr Marchwicki stated: ‘The statements cited in the article were, on the one hand, a reliable summary of the content of the film and, on the other hand, incorporated an assessment of that content justified by the circumstances.’

According to Dr. Marchwicki, ‘In essence, the lawsuit filed in this case constitutes an attempt to eliminate the possibility of justified criticism [of the film]. On the one hand, the plaintiff tries to present himself as a reliable historian, but on the other hand he does not allow the possibility of his work being evaluated by other participants in the public debate. This is a strikingly inconsistent position.’

The ‘NEVER AGAIN’ Association is an independent civil society organisation founded in Warsaw in 1996. It has campaigned against racism, antisemitism, and xenophobia, for peace, intercultural dialogue, and human rights. ‘NEVER AGAIN’ has actively participated in international civil society networks, including the Alliance Against Genocide (AAG), the European Network for Countering Antisemitism through Education (ENCATE), and the European Practitioners Network Against Antisemitism (EPNA).

If you would like to express solidarity, write to info@neveragainassociation.org .

More information:

www.NeverAgainAssociation.org
www.facebook.com/Respect.Diversity
www.twitter.com/StowNIGDYWIECEJ
www.linkedin.com/company/never-again-association
https://neveragainnw.bsky.social

https://www.instagram.com/stowarzyszenie_nigdy_wiecej

Opublikowane w

JEDWABNE I WOLNOŚĆ SŁOWA PRZED SĄDEM

Współpracownik Grzegorza Brauna pozwał do sądu współzałożyciela Stowarzyszenia ‘NIGDY WIĘCEJ’. W tle wolność słowa, pogrom w Jedwabnem i zemsta za krytyczne wypowiedzi o skrajnej prawicy.

Tomasz Sommer, bliski współpracownik Grzegorza Brauna, youtuber i redaktor dwutygodnika ‘Najwyższy Czas’ skierował do Sądu Okręgowego w Warszawie pozew przeciwko Rafałowi Pankowskiemu, profesorowi Uniwersytetu Civitas i współzałożycielowi antyrasistowskiego Stowarzyszenia ‘NIGDY WIĘCEJ’.

Zdaniem Sommera, Pankowski naruszył jego dobra osobiste, krytykując wyprodukowany przez Sommera film na temat pogromu w Jedwabnem w 1941 r. Sommer domaga się przesłuchania licznych świadków z Polski, w tym byłego prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego, naczelnego rabina Michaela Schudricha, a nawet z USA.

Sommer, znany ze swoich skrajnie prawicowych poglądów, był jednym z mówców podczas kongresu zorganizowanego przez Konfederację Korony Polskiej Brauna w Łochowie 31 stycznia 2026. W swoim skandalicznym wystąpieniu przyrównał współczesną Polskę do obozu Auschwitz, co wywołało reakcję prokuratury. Wcześniej, podczas publicznego spotkania z udziałem oskarżonego o szpiegostwo na rzecz Rosji Mateusza Piskorskiego, Braun przedstawił zarówno Sommera, jak i Piskorskiego jako ‘skrzydłowych frontu gaśnicowego’.

Pankowski to socjolog i politolog, wykładowca uniwersytecki na kilku kontynentach, ekspert instytucji europejskich w dziedzinie przeciwdziałania radykalizacji i członek rady programowej Instytutu im. Gabriela Narutowicza. Za walkę z ksenofobią i uprzedzeniami został odznaczony m. in. Medalem Honorowym Powstania w Getcie Warszawskim przyznanym przez Stowarzyszenie Żydów Kombatantów i Poszkodowanych w II Wojnie Światowej.

Według Sommera, Pankowski naruszył jego dobre imię, krytykując opublikowany w 2023 r. na YouTube film pt. ‘Jedwabne. Historia prawdziwa’. Film Sommera otrzymał wsparcie finansowe (ponad 80 tys. złotych) od Funduszu Patriotycznego, którego operatorem był Instytut Dziedzictwa Myśli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego Jana Paderewskiego, instytucja podległa Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego w czasach rządów PiS.

Ta 68-minutowa produkcja przedstawia specyficzną interpretację wydarzeń z 10 lipca 1941 roku. Autor stawia tezę, że za zbrodnię na Żydach w Jedwabnem nie odpowiadają Polacy, kwestionując tym samym ustalenia śledztwa IPN, a ukryciu ‘prawdy o Jedwabnem’ służyć mają zakulisowe działania lobby żydowskiego. W wypowiedzi dla izraelskiego dziennika ‘Ha’aretz’ w sierpniu 2023 r. współzałożyciel ‘NIGDY WIĘCEJ’ stwierdził, że film ‘miał na celu zniekształcenie’ prawdy o pogromie w Jedwabnem, a Sommer propagował wizję, w świetle której ‘oskarżenia wobec Polaków o pogrom zostały wymyślone w ramach spisku kierowanego przez Żydów’.

Według Sommera opinia wyrażona na łamach gazety stanowiła naruszenie jego ‘dobrego imienia jako naukowca, historyka, twórcy filmowego oraz zwykłego człowieka’ i ‘godności jako osoby cieszącej się słusznym przekonaniem o własnej wartości’.

Chociaż publikacja artykułu w ‘Ha’aretz’ miała miejsce kilka lat temu, Sommer złożył swój pozew dopiero jesienią 2025 r. Jego reprezentantem został radca prawny Jarosław Litwin, znany z reprezentowania skrajnie prawicowych działaczy i influencerów, takich jak Jacek Międlar i Marcin Rola.

Sommer żąda m. in. opublikowania przeprosin na stronie internetowej izraelskiego dziennika oraz 10 tysięcy złotych na rzecz ‘Najwyższego Czasu’.

Pozwanego reprezentuje dr Wojciech Marchwicki z Kancelarii Roedl, autor licznych publikacji dotyczących prawa konstytucyjnego i procesowego, regularnie rekomendowany przez międzynarodowe, niezależne rankingi prawnicze jako wiodący prawnik w dziedzinie rozwiązywania sporów w Polsce.

W przesłanej do sądu w lutym 2026 r. odpowiedzi na pozew stwierdził: ‘Wypowiedzi przywołane w artykule stanowiły z jednej strony rzetelne podsumowanie treści zawartych w filmie, z drugiej zaś strony połączone były z uzasadnioną okolicznościami oceną tych treści’.

Zdaniem dr. Marchwickiego:  ‘W istocie pozew złożony w niniejszej sprawie jest próbą wyeliminowania możliwości uzasadnionej krytyki. Z jednej strony powód usiłuje przedstawić siebie jako rzetelnego historyka, z drugiej jednak strony nie dopuszcza możliwości oceny jego pracy przez innych uczestników debaty publicznej. Jest to stanowisko rażąco niespójne’.

Jak podkreśla Stowarzyszenie ‘NIGDY WIĘCEJ’, sprawa wytoczona przez Sommera będzie sprawdzianem wolności słowa w obronie prawdy historycznej we współczesnej Polsce.

Stowarzyszenie ‘NIGDY WIĘCEJ’ jest powstałą w 1996 roku niezależną organizacją antyrasistowską, która prowadzi ‘Brunatną Księgę’ – dokumentację zdarzeń na tle ksenofobicznym i antysemickim, uczestniczy w działaniach przeciwdziałających mowie nienawiści. Należy do międzynarodowych sieci społeczeństwa obywatelskiego, m. in. European Practitioners Network against Antisemitism (EPNA) i European Network for Countering Antisemitism Through Education (ENCATE).

Dodatkowe informacje:

www.nigdywiecej.org

www.facebook.com/Respect.Diversity 

www.twitter.com/StowNIGDYWIECEJ 

www.linkedin.com/company/never-again-association

https://neveragainnw.bsky.social

https://www.instagram.com/stowarzyszenie_nigdy_wiecej

Opublikowane w

‘IM OSTRZEJ, TYM LEPIEJ. DO I OD RADYKALIZACJI’

Nowa książka ‘Im ostrzej, tym lepiej. Do i od radykalizacji’ Rafała Pankowskiego i Przemysława Witkowskiego pod patronatem Stowarzyszenia ‘NIGDY WIĘCEJ’ to unikalny wgląd w świat prawicowego ekstremizmu.

Ponad 350-stronicowa pozycja to zapis rozmów z byłymi działaczami skrajnej prawicy, którzy mówią o swoim uwikłaniu w ideologię. Część prezentowanych rozmów publikowana była wcześniej m.in. na łamach magazynu ‘NIGDY WIĘCEJ’. Najbardziej znanym nazwiskiem wśród rozmówców jest Roman Giertych, były lider Młodzieży Wszechpolskiej i Ligi Polskich Rodzin.

Jak stwierdzają autorzy, książka zawiera unikalną na gruncie polskim prezentację krytycznego spojrzenia na radykalny nacjonalizm przedstawioną z perspektywy byłych uczestników tego ruchu.

Zbiór rozmów opatrzony został obszernym wstępem koncentrującym się wokół zagadnienia radykalizacji i deradykalizacji. Autorzy zadają fundamentalne pytanie: ‘Jak można wyzwolić się z pułapki skrajnie prawicowych ideologii? Czy jednostka jest w stanie krytycznie spojrzeć na wyznawane przez siebie wartości, a zatem także na własną biografię? Wymaga to szczególnej odwagi i determinacji. Nie są to przypadki częste, ale, jak wskazuje ta publikacja, są one możliwe’.

Współautorzy publikacji, Rafał Pankowski i Przemysław Witkowski, są specjalistami w dziedzinie badania ruchów skrajnej prawicy.

Dr hab. Rafał Pankowski – politolog, socjolog kultury, współzałożyciel Stowarzyszenia ‘NIGDY WIĘCEJ’, profesor Uniwersytetu Civitas, doradca instytucji europejskich ds. radykalizacji, Rotary Peace Fellow na Makerere University, Kampala, Uganda.

Dr Przemysław Witkowski – politolog, historyk idei, badacz ekstremizmów politycznych, adiunkt w Uniwersytecie Civitas, zastępca dyrektora Instytutu Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza.

Książka ‘Im ostrzej, tym lepiej. Do i od radykalizacji – rozmowy z byłymi członkami polskich organizacji skrajnej prawicy (1996-2024)’ została opublikowana przez Instytut Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza we współpracy z Instytutem Wydawniczym Książka i Prasa.

Stowarzyszenie ‘NIGDY WIĘCEJ’ jest powstałą w 1996 roku niezależną organizacją antyrasistowską, która prowadzi ‘Brunatną Księgę’ – dokumentację zdarzeń na tle ksenofobicznym i antysemickim. Jako pierwsza organizacja w Polsce już od połowy lat dziewięćdziesiątych zajmująca się deradykalizacją, wielokrotnie udzielała niematerialnego wsparcia osobom wychodzącym z pułapki ideologii skrajnie prawicowych.

Więcej informacji:

Im ostrzej, tym lepiej. Do i od radykalizacji

https://nigdywiecej.org/o-nas/nasze-inicjatywy/deradykalizacja-wsparcie

www.facebook.com/Respect.Diversity

www.twitter.com/StowNIGDYWIECEJ

www.linkedin.com/company/never-again-association

https://neveragainnw.bsky.social

Opublikowane w

RED CARD FOR TRUMP’S WORLD CUP

The ‘NEVER AGAIN’ Association Calls for Global Boycott of 2026 World Cup in the United States

The ‘NEVER AGAIN’ Association, a leading international anti-racist organization announced its call for a boycott of the 2026 FIFA World Cup co-hosted by the United States. This decision comes in response to the escalating human rights crisis under the current US administration led by Donald Trump.

For decades, the ‘NEVER AGAIN’ Association has championed the message ‘Let’s Kick Racism out of the Stadiums’. However, the association believes that the current climate in the US – marked by systematic attacks on immigrant communities, the rollback of civil rights, and the recent threats to peaceful neighbouring states – renders the country an unfit stage for a tournament intended to ‘unite the world’.

According to ‘NEVER AGAIN’, the Trump administration’s aggressive policies targeting refugees and immigrants contradict the fundamental principles of dignity and inclusivity that football should represent. The deployment of militarized law enforcement in host cities and the targeting of vulnerable populations, endangers the safety of fans, particularly those from minority backgrounds. Awarding once again the hosting of a World Cup by FIFA to a regime that actively undermines anti-discrimination efforts serves only to ‘sportswash’ authoritarianism and xenophobia. Recent rhetoric regarding the possible annexation of foreign territories (such as Greenland) highlights a flagrant disregard for international law that the global sporting community must not ignore.

– ‘Football is a powerful tool for peace, but it must not be used as a veil for prejudice’, said Rafal Pankowski, co-founder of the ‘NEVER AGAIN’ Association and a 2024-25 Rotary Peace Fellow at Makerere University, Kampala. – ‘To participate in this World Cup is to remain silent in the face of rising hate. We call on FIFA, national federations, and fans to stand on the right side of history’.

‘NEVER AGAIN’ calls upon them to withdraw participation or issue formal protests against the host’s human rights record. It has also called upon FIFA to immediately implement binding human rights guarantees and respect the values of human dignity, diversity and fair play.

The ‘NEVER AGAIN’ Association is an independent anti-racist organization founded in Poland in 1996. It is a founding member of the Football Against Racism in Europe (FARE) network. It has long cooperated with UEFA and FIFA to combat racism and promote multicultural understanding across Europe and the world. Among other things, it coordinated the official UEFA Euro 2012 Social Responsibility Program ‘Respect Diversity – Football Unites’ in Poland and Ukraine.

More information:

www.NeverAgainAssociation.org

www.facebook.com/Respect.Diversity

www.linkedin.com/company/never-again-association

https://neveragainnw.bsky.social

Opublikowane w

CZERWONA KARTKA DLA MUNDIALU TRUMPA

Stowarzyszenie ‘NIGDY WIĘCEJ’ wezwało do bojkotu Mundialu 2026, którego współgospodarzem są Stany Zjednoczone. Apel jest odpowiedzią na pogłębiający się kryzys praw człowieka pod rządami obecnej administracji Donalda Trumpa.

Od trzydziestu lat Stowarzyszenie ‘NIGDY WIĘCEJ’ propaguje hasło ‘Wykopmy Rasizm ze Stadionów’. Według przedstawicieli ‘NIGDY WIĘCEJ’ aktualna sytuacja w USA – czyli systematyczne ataki na mniejszości, ograniczanie praw obywatelskich i niedawne groźby wobec pokojowo nastawionych krajów sąsiednich – sprawia, że państwo Trumpa powinno utracić przywilej organizowania turnieju, który ma ‘jednoczyć świat’.

Stowarzyszenie ‘NIGDY WIĘCEJ’ zwraca uwagę, że agresywna polityka administracji Trumpa wobec uchodźców i migrantów jest sprzeczna z podstawowymi wartościami szacunku dla ludzkiej godności, które powinny być obecne w futbolu. Wysyłanie zmilitaryzowanych sił porządkowych do miast-gospodarzy i atakowanie migrantów zagraża bezpieczeństwu kibiców, zwłaszcza tych pochodzących z grup mniejszościowych. Ponowne przyznanie przez FIFA prawa do organizacji Mistrzostw Świata państwu, które podważa zasady antydyskryminacyjne, służy jedynie ‘sportowemu wybielaniu’ (‘sportwashing’) przejawów autorytaryzmu i ksenofobii. Niedawne wypowiedzi dotyczące możliwej aneksji terytoriów zagranicznych (takich jak Grenlandia) świadczą o rażącym lekceważeniu prawa międzynarodowego, czego świat sportu także nie może ignorować.

– ‘Piłka nożna niesie ogromne możliwości dla działań na rzecz pokoju, ale nie może być wykorzystywana do legitymizowania brutalności i uprzedzeń’ – powiedział Rafał Pankowski, współzałożyciel Stowarzyszenia ‘NIGDY WIĘCEJ’ i Rotary Peace Fellow na Uniwersytecie Makerere w Kampali. – ‘Udział w tych Mistrzostwach Świata oznaczałby milczenie w obliczu narastającej nienawiści. Wzywamy FIFA, federacje piłkarskie i kibiców, aby stanęli po właściwej stronie historii’.

Stowarzyszenie ‘NIGDY WIĘCEJ’ apeluje o wycofanie się z udziału w Mundialu lub wyrażenie protestu przeciwko łamaniu praw człowieka przez kraj gospodarza. Wezwało również FIFA do natychmiastowego wdrożenia wiążących gwarancji dotyczących przestrzegania praw człowieka oraz poszanowania takich wartości jak godność ludzka, różnorodność i fair play.

Stowarzyszenie ‘NIGDY WIĘCEJ’ jest powstałą w 1996 roku niezależną organizacją antyrasistowską, która prowadzi kampanię ‘Wykopmy Rasizm ze Stadionów’. Jest współzałożycielem sieci Futbol Przeciwko Rasizmowi w Europie (FARE). Wielokrotnie współpracowało z UEFA i FIFA na rzecz zwalczania rasizmu i promowania porozumienia międzykulturowego w Europie i na świecie. Stowarzyszenie ‘NIGDY WIĘCEJ’ koordynowało Projekt Odpowiedzialności Społecznej UEFA EURO 2012: ‘RESPECT Diversity – Football Unites’.

Więcej informacji:

https://www.nigdywiecej.org

www.facebook.com/Respect.Diversity

www.linkedin.com/company/never-again-association

https://neveragainnw.bsky.social
Opublikowane w

THE ROUTLEDGE HISTORY OF ANTISEMITISM

‘The Routledge History of Antisemitism’ has been published as a long-awaited paperback. It includes a chapter on Poland written by the ‘NEVER AGAIN’ Association’s cofounder Rafal Pankowski.

The publisher’s announcement states:

Antisemitism is a topic on which there is a wide gap between scholarly and popular understanding, and as concern over antisemitism has grown, so too have the debates over how to understand and combat it. This handbook explores its history and manifestations, ranging from its origins to the internet.

Since the Holocaust, many in North America and Europe have viewed antisemitism as a historical issue with little current importance. However, recent events show that antisemitism is not just a matter of historical interest or of concern only to Jews. Antisemitism has become a major issue confronting and challenging our world. This volume starts with explorations of antisemitism in its many different shapes across time and then proceeds to a geographical perspective, covering a broad scope of experiences across different countries and regions. The final section discusses the manifestations of antisemitism in its varied cultural and social forms. With an international range of contributions across 40 chapters, this is an essential volume for all readers of Jewish and non-Jewish history alike.

The hardback edition was released by Routledge in September 2023, and the paperback followed at the end of 2025.

In the words of Prof. Samuel G. Freedman, Columbia Journalism School: ‘In a more just world, we would not need a book like this one. But in the broken, flawed, real world that we inhabit, the Routledge History of Antisemitism is both morally necessary and intellectually essential. With an impressive range of topics and contributors, this volume provides a sweeping survey of antisemitism over the millenia and around the globe, and it does so in a lucid and accessible way.’

‘The Routledge History of Antisemitism’ was edited by renowned experts. Mark Weitzman is Chief Operating Officer of the World Jewish Restitution Organization, the senior US delegate to the International Holocaust Remembrance Alliance (IHRA), and Vice President of the Association of Holocaust Organizations (AHO). Robert J. Williams is the CEO and Finci-Viterbi Chair of the USC Shoah Foundation, UNESCO Chair on Antisemitism and Holocaust Research, and the Advisor to the International Holocaust Remembrance Alliance. James Wald teaches modern European history at Hampshire College in Amherst, Massachusetts.

The book’s preface was written by the late Professor Yehuda Bauer (1926-2024), one of the founding fathers of Holocaust studies.

Rafal Pankowski is the author of the book’s chapter entitled ‘Antisemitism in Poland: From >Polin< to >Antisemitism without Jews<’. He is a Professor of Sociology at Warsaw’s Civitas University and co-founder of the ‘NEVER AGAIN’ Association. Concurrently, he has been a Rotary Peace Fellow at Makerere University in Uganda. The chapter explores the longevity of antisemitic stereotypes in Poland, even in the absence of a large Jewish population. Pankowski documents ‘antisemitism without Jews’ in the context of far-right groups, football hooliganism, and conspiracy theories, among other things.

The ‘NEVER AGAIN’ Association is an independent civil society organisation founded in Warsaw in 1996. It has campaigned against racism, antisemitism, and xenophobia, for peace, intercultural dialogue, and human rights across the world. ‘NEVER AGAIN’ has actively participated in international civil society networks, including the Alliance Against Genocide (AAG), the European Network for Countering Antisemitism through Education (ENCATE), and the European Practitioners Network Against Antisemitism (EPNA).

More information:

https://www.routledge.com/The-Routledge-History-of-Antisemitism/Weitzman-Williams-Wald/p/book/9781032470306
www.NeverAgainAssociation.org
www.facebook.com/Respect.Diversity
www.twitter.com/StowNIGDYWIECEJ
www.linkedin.com/company/never-again-association
https://neveragainnw.bsky.social

Opublikowane w

ROSJA. OD ROZPADU DO FASZYSTOWSKIEJ DYKTATURY

Książka Marcina Łuniewskiego ‘Rosja. Od rozpadu do faszystowskiej dyktatury’ ukazała się pod patronatem Stowarzyszenia ‘NIGDY WIĘCEJ’. Opublikowało ją wydawnictwo Prześwity. Jak pisze autor, jego tekst stanowi ‘podróż przez alternatywne wersje rosyjskiej przyszłości’.

Łuniewski przedstawia w książce ocenę trwających od ćwierćwiecza rządów Putina: ‘pojęcia dobra i zła utraciły swoje pierwotne znaczenia. Powszechna stała się relatywizacja wszystkiego. Wojna w Ukrainie, która jest jedną z najważniejszych determinant rosyjskiej przyszłości, jeszcze te zjawiska pogłębiła. Zbrodnie wojenne i coraz większa militaryzacja życia codziennego zwiększyły także akceptację przemocy’.

W rozważaniach o możliwych scenariuszach dalszych wydarzeń w Rosji, autor zwraca uwagę na rolę, jaką mogą odegrać środowiska skrajnie prawicowe i ultranacjonalistyczne. Pisze o rozpętanej w 2024 roku z udziałem władz Kremla ‘antyimigranckiej nagonce wymierzonej przede wszystkim w przyjezdnych z Azji Środkowej’. Określa to mianem ‘rasistowskiej zmiany’, w wyniku której podczas masowych deportacji z kraju wyrzucono wówczas 80 tys. ludzi. Za niezależnym Centrum Sowa wskazuje, że do ekstremistycznych ugrupowań dołączają niektórzy weterani, co może prowadzić nie tylko do niepokojów społecznych, ale i ‘przetasowań na Kremlu’.

Marcin Łuniewski jest dziennikarzem TVN24, współpracownikiem ‘Rzeczpospolitej’, ‘Nowej Europy Wschodniej’ oraz radia Kampus. Jest ekspertem w dziedzinie spraw wschodnich i autorem licznych materiałów na temat Rosji i regionu.

Wydawnictwo Prześwity prezentuje książki, które ‘oswajają współczesność, podejmując aktualne zagadnienia z wielu dziedzin, z pogranicza filozofii, socjologii, gospodarki czy nowych technologii’. Autorzy współpracujący z wydawnictwem ‘przyglądają się z bliska wydarzeniom politycznym, ruchom społecznym oraz koncepcjom filozoficznym’.

Stowarzyszenie ‘NIGDY WIĘCEJ’ jest powstałą w 1996 roku niezależną organizacją antyrasistowską. W ostatnich latach opublikowało m.in. raport pt. ‘Zachowajmy solidarność z uchodźcami’ o przypadkach dyskryminacji i mowy nienawiści wobec Ukraińców w Polsce w kontekście trwającej wojny. Wydało też opracowanie na temat mowy nienawiści w internecie wobec uchodźców z Ukrainy pt. ‘Jak policzyć nienawiść? Hejterzy o Ukraińcach’. Stowarzyszenie ‘NIGDY WIĘCEJ’ realizuje także inicjatywę ‘Mniejszości dla pokoju’. Projekt ten wspiera ukraińskich uchodźców i antywojennych dysydentów z Rosji, reprezentujących mniejszości narodowe.

Dodatkowe informacje:

www.wydawnictwoprzeswity.pl

www.nigdywiecej.org

www.facebook.com/Respect.Diversity

www.twitter.com/StowNIGDYWIECEJ

www.linkedin.com/company/never-again-association

https://neveragainnw.bsky.social

Opublikowane w

Pamięć polsko-afrykańska

1 listopada Stowarzyszenie ‘NIGDY WIĘCEJ’ uczciło pamięć polskich uchodźców zmarłych w Afryce w latach II wojny światowej i zaapelowało o humanitarne traktowanie uchodźców we współczesnej Polsce.

Od 1942 do 1952 r. około 20 tysięcy Polaków – głównie kobiety i dzieci – znalazło schronienie w Ugandzie i innych krajach Afryki Wschodniej. Były to ofiary stalinowskich represji i deportacji, ewakuowane z ZSRR wraz z armią Andersa. Polscy uchodźcy w Afryce spotkali się z życzliwym przyjęciem miejscowej ludności.

Ta mało znana karta historii została przypomniana w formie wielojęzycznej mobilnej wystawy, dostępnej także w wersji online, przygotowanej przez Stowarzyszenie ‘NIGDY WIĘCEJ’ we współpracy z Rotary Peace Centre na Uniwersytecie Makerere w Kampali, stolicy Ugandy, najbardziej prestiżowej uczelni w Afryce Wschodniej.

 – ‘Nasz projekt stawia sobie za cel przypomnienie o ważnej karcie polskiej historii, zarazem przyczyniając się do kształtowania postaw otwartości i empatii międzykulturowej’ – mówi dr hab. Rafał Pankowski, współzałożyciel Stowarzyszenia ‘NIGDY WIĘCEJ’, profesor Uniwersytetu Civitas w Warszawie i Rotary Peace Fellow na Uniwersytecie Makerere w Kampali, który w 2024 r. zainicjował projekt edukacyjny ‘Building Bridges – budowanie mostów porozumienia interkulturowego pomiędzy Polską i Afryką Wschodnią’.

1 listopada 2025 r. polscy i ugandyjscy współpracownicy Stowarzyszenia ‘NIGDY WIĘCEJ’ zapalili znicze na cmentarzu polskich uchodźców w miejscowości Koja na południu Ugandy.

Temat pamięci o doświadczeniach polskich uchodźców został zaprezentowany podczas corocznej uroczystej konferencji Rotary Peace Centre w Kampali 23 października 2025 r. 22 października Rafał Pankowski wygłosił wykład dla studentów Uniwersytetu Makerere z wielu krajów Afryki i nie tylko nt. znaczenia pojęcia ludobójstwa w historii oraz przesłania ‘NIGDY WIĘCEJ’. W specjalnej sesji uczestniczył online także Gregory Stanton, twórca modelu dziesięciu etapów ludobójstwa, założyciel organizacji Genocide Watch.

Wcześniej, 11 października 2025 r., projekt ‘Building Bridges’ został przedstawiony podczas wielokulturowej Akademii Praw Człowieka zorganizowanej w Warszawie przez Dunaj Instytut Dialogu. 29 sierpnia tego roku historia Polaków deportowanych w ZSRR, którzy następnie znaleźli się w Ugandzie, była również tematem wykładu Rafała Pankowskiego w Bibliotece Cywilizacji im. Marca Blocha w Kiszyniowie (Mołdawia).

Autorem projektu graficznego wystawy jest Andrei Sergunkin, antywojenny uchodźca polityczny z Rosji zamieszkały w Warszawie, członek organizacji Memoriał, znanej z walki o pamięć o ofiarach represji stalinowskich.

Inicjatywa ‘Building Bridges’ to także warsztaty edukacyjne, mające służyć pamięci o polsko-afrykańskiej historii i solidarności z uchodźcami we współczesnym świecie. W sprawie warsztatów Stowarzyszenie ‘NIGDY WIĘCEJ’ zaprasza do kontaktu pod adresem redakcja@nigdywiecej.org.

Stowarzyszenie ‘NIGDY WIĘCEJ’ jest niezależną organizacją antyrasistowską powstałą w Warszawie w 1996 r., działającą na rzecz pokoju i dialogu międzykulturowego.

Więcej informacji:

https://www.nigdywiecej.org/docstation/com_docstation/172/pl_uganda.pdf

www.nigdywiecej.org

www.facebook.com/Respect.Diversity

www.twitter.com/StowNIGDYWIECEJ

www.linkedin.com/company/never-again-associationhttps://neveragainnw.bsky.social

Opublikowane w

Ugandan-Polish History Inspires Solidarity with Refugees

The ‘NEVER AGAIN’ Association has commemorated the ordeal of Polish refugees in Africa during World War II and appealed for solidarity with refugees in today’s world.

From 1942 till 1952, up to 20 thousand Poles – mostly women and children – found refuge in Uganda and other countries of East Africa. They had been victims of Stalinist repressions and deportations who were evacuated from the Soviet Union after the Nazi invasion against the USSR. The Polish refugees in Africa were met with a warm welcome by the local communities.

This little known page of history has been remembered in the form of a multi-lingual mobile exhibition, also available online, prepared by the ‘NEVER AGAIN’ Association in cooperation with the Rotary Peace Centre at the Makerere University in Uganda, the most renowned university in the region of East Africa.

‘Our project aims to restore memory of an important page of shared Polish and Ugandan history. By highlighting this story, we hope to build a social climate of openness and intercultural empathy’ – said the ‘NEVER AGAIN’ Association’s co-founder Dr Rafal Pankowski, Professor at Warsaw’s Civitas University and Rotary Peace Fellow at Makerere University, Kampala. In 2024, he initiated the educational project ‘Building Bridges – Inspire Peace: Towards an Intercultural Understanding Between East Africa and Poland’.

On 1 November 2025, Polish and Ugandan members and supporters of ‘NEVER AGAIN’ lit candles at a Polish refugee graveyard in the village of Koja, in the Mukono district of southern Uganda.

The memory of the Polish refugee experience was presented at the annual Capstone conference of the Rotary Peace Centre in Kampala on 23 October 2025. On 22 October, Rafal Pankowski delivered a lecture for Makerere University students coming from across Africa and beyond on the subject of genocide in world history and the message of ‘NEVER AGAIN’. A special contribution to the session was recorded by Gregory Stanton, the author of the model of Ten Stages of Genocide and founder of Genocide Watch.

Earlier, on 11 October 2025, the ‘Building Bridges’ project had been presented during the multi-cultural Human Rights Academy organized in Warsaw by the Dunaj Institute of Dialogue. On 29 August 2025, the story of the Polish deportees in the USSR who found themselves in Uganda was the topic of a lecture by Rafal Pankowski at the Marc Bloch Library of Civilizations in Chisinau (Moldova).

The graphic design of the exhibition was prepared by Andrei Sergunkin, a Warsaw-based anti-war political exile from Russia and a member of the Memorial group, renowned for its efforts to commemorate the victims of Stalinist repressions.

The ‘Building Bridges’ initiative is accompanied by workshops prepared in the frames of the project. During interactive sessions, the participants are encouraged to reflect on the issues of refugees, migration, international solidarity as well as counteracting racism and discrimination.

The ‘NEVER AGAIN’ Association is an independent civil society organisation founded in Warsaw in 1996. It has campaigned against racism, antisemitism, and xenophobia, for peace, intercultural dialogue, and human rights across the world.

More information:

https://www.nigdywiecej.org//docstation/com_docstation/172/building_bridges_towards_an_intercultural_understanding_exhibition.pdf

www.NeverAgainAssociation.org

www.facebook.com/Respect.Diversity

www.twitter.com/StowNIGDYWIECEJ

www.linkedin.com/company/never-again-association

https://neveragainnw.bsky.socials

Opublikowane w

Dziecko w czasie Zagłady. Nowy spektakl w Teatrze Powszechnym

Inscenizacja ‘Sublokatorki’ na podstawie prozy Hanny Krall w reżyserii Mai Kleczewskiej odbywa się pod patronatem honorowym Stowarzyszenia ‘NIGDY WIĘCEJ’. Premiera miała miejsce w warszawskim Teatrze Powszechnym 25 października 2025 i była jednocześnie pierwszą premierą nowej dyrektorki teatru Mai Kleczewskiej.

Hanna Krall, ocalała jako dziecko z Zagłady, to jedna z najwybitniejszych reporterek i pisarek, której teksty należą do kanonu polskiej literatury współczesnej. Jej opowieści przywracają pamięć o zamordowanych Żydach, a także o przedwojennych żydowskich miasteczkach i świecie ‘sprzed Treblinki’. Opisuje również losy tych, którzy przeżyli. W 2022 roku przekazała prezydentowi Wołodymyrowi Zełenskiemu ukraińskie tłumaczenie ‘Zdążyć przed Panem Bogiem’ z osobistą dedykacją. To literacki zapis rozmowy z Markiem Edelmanem, ostatnim dowódcy powstania w getcie warszawskim.

‘W monumentalnym spektaklu Maja Kleczewska opowiada o doświadczeniu dziecka podczas Zagłady. Sięga po postać Sublokatorki z reportaży Krall i mierzy się z próbą zrozumienia, czym było dzieciństwo spędzone w ukryciu, w szafie. To głos uniwersalnego ostrzeżenia przed dehumanizacją i faszyzmem’ – mówi dr Anna Tatar ze Stowarzyszenia ‘NIGDY WIĘCEJ’, która na zaproszenie reżyserki gościła na premierze przedstawienia. Anna Tatar jest autorką dysertacji doktorskiej ‘Relacje polsko-żydowskie w tekstach Hanny Krall’ obronionej na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.

Maja Kleczewska to reżyserka teatralna, która ma na swoim koncie kilkadziesiąt przedstawień, w tym realizację ‘Dziadów’ Mickiewicza, ‘Wesela’ Wyspiańskiego czy ‘Łaskawych’ Littella. Jest wykładowczynią Wydziału Reżyserii na Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza. Od września 2025 roku jest dyrektorką warszawskiego Teatru Powszechnego im. Zygmunta Hübnera.

Autorem adaptacji i dramaturgiem ‘Sublokatorki’ jest prof. dr hab. Grzegorz Niziołek z Uniwersytetu Jagiellońskiego, scenografię przygotował francuski artysta wizualny Fabien Lédé, kostiumy – Konrad Parol, muzykę – Cezary Duchnowski, światła i projekcje – Kacper Fertacz, a choreografię – Kaya Kołodziejczyk.

W spektaklu występują aktorzy Teatru Powszechnego: Karolina Adamczyk, Aleksandra Bożek, Michał Czachor, Michał Jarmicki, Andrzej Kłak, Mateusz Łasowski, Karina Seweryn, Kazimierz Wysota. Gościnnie pojawiają się również: Agnieszka Przepiórska, Jerzy Walczak, Emilia Cholewicka i Agnieszka Rajda.

Stowarzyszenie ‘NIGDY WIĘCEJ’ jest powstałą w 1996 roku niezależną organizacją antyrasistowską. Jej założycielem był śp. Marcin Kornak (1968-2014) – działacz społeczny, redaktor naczelny magazynu ‘NIGDY WIĘCEJ’, a także poeta i autor tekstów utworów grup rockowych ze sceny niezależnej. Po wypadku w 15. roku życia był osobą niepełnosprawną ruchowo. Został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Stowarzyszenie ‘NIGDY WIĘCEJ’ prowadzi ‘Brunatną Księgę’ – dokumentację zdarzeń na tle ksenofobicznym i antysemickim. Bierze też udział w inicjatywach upamiętniających Holokaust i przeciwdziałających jego negowaniu. W 2024 roku zostało laureatem Nagrody im. Ronalda Eissensa i Suzette Bronkhorst za ‘wyjątkowe osiągnięcia w przeciwdziałaniu mowie nienawiści i propagowaniu praw człowieka’.

Więcej informacji:

https://www.powszechny.com/pl
www.nigdywiecej.org
www.facebook.com/Respect.Diversity
www.twitter.com/StowNIGDYWIECEJ
www.linkedin.com/company/never-again-association
https://neveragainnw.bsky.social